← Gjashtë lentet
Lentja 1
Lentja gjuhësore
Pyetja
Çfarë ruan gegnishtja e Mirditës, dhe si lidhet me format e tjera të shqipes dhe me gjuhët më të vjetra?
Çfarë shikon
- Shqiptimi i fjalës, ashtu siç thuhet në fshat
- Format: shumësi, foljet, prapashtesat
- Ligjet tingullore: rregullat që e kthejnë një tingull të vjetër në një të ri, gjithmonë njësoj
- Huazimet: çfarë erdhi nga latinishtja, greqishtja, sllavishtja, turqishtja, dhe kur
Si provohet
Dy fjalë quhen të afërta vetëm kur përputhen tre gjëra: kuptimi, tingujt sipas një rregulli të rregullt, dhe një burim që e dokumenton. Ngjashmëria e thjeshtë nuk mjafton.
Shembulli: dhëmb dhe dhemb
- Gegërisht: dhamb (dhëmbi) dhe m’dhemb (më dhemb).
- Të dyja vijnë nga e njëjta rrënjë e vjetër *ǵembʰ-, „me kafshu”. Dhëmbi është „ai që kafshon”, dhimbja është „më kafshon”.
- E njëjta rrënjë jeton në sanskritisht jámbhati „kap me gojë” dhe te fjala angleze comb (krehri, me „dhëmbët” e tij).
- Statusi: etimologjia e rrënjës është e mbështetur nga fjalorët; ideja se dhimbja e parë e madhe ishte ajo e dhëmbit mbetet hipotezë e jona.
Kufijtë
Ngjashmëria mund të jetë rastësi: latinisht unda („valë”) tingëllon si hundë, por nuk kanë asnjë lidhje. Prandaj krahasojmë vetëm të njëjtin kuptim dhe kërkojmë rregullin.
Burimet
- Gustav Meyer (1891), Etymologisches Wörterbuch der albanesischen Sprache
- Eqrem Çabej (1976–2014), Studime etimologjike në fushë të shqipes (7 vëll.)
- Bardhyl Demiraj (1997), Albanische Etymologien: Untersuchungen zum albanischen Erbwortschatz
- Vladimir Orel (1998), Albanian Etymological Dictionary
- Michiel de Vaan (2018), The phonology of Albanian (Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics, ch. 95)
- Lindon Dedvukaj & Patrick Gehringer (2022), Re-evaluating Albanian’s place in Indo-European studies
- Giulio Imberciadori (2025), On Albanian nder m. ‘honor’