Legjenda e kështjellës

Çfarë është GEG dhe si funksionon

GEG nuk është një fjalor dhe as një studim i vetëm. Është një makinë e hapur që ushqehet nga kontribute nga e gjithë bota: kujtime, regjistrime, dorëshkrime, studime. Çdo gjë hyn si dëshmi, me burimin e vet. Studiuesit e testojnë. Askush, as themeluesi, nuk vendos çfarë është e vërtetë pa prova.

Si lëviz një fjalë nëpër makinë

  1. 1KontributiNjë kujtim nga gjyshja, një regjistrim, një tekst i vjetër, një studim.
  2. 2VëzhgimiRuhet ashtu siç erdhi: zëri, fshati, kush e tha, kur. Nuk korrigjohet kurrë.
  3. 3HipotezaKushdo mund të propozojë nga vjen fjala. Çdo hipotezë shkruan edhe çfarë do ta përmbyste.
  4. 4TestiStudiuesit kontrollojnë burimet dhe ligjet tingullore, nëpër gjashtë lentet.
  5. 5StatusiHipoteza merr status, me arsyet e shkruara. Çdo ndryshim mbetet në histori.

Gjashtë lentet

Gjashtë mënyra të pavarura për të parë të njëjtën pyetje. Secila ka standardin e vet të provës. Ato nuk votojnë: heshtja e njërës nuk rrëzon tjetrën, dhe asnjëra nuk mund të zëvendësojë tjetrën.

1

Gjuhësore

Thelbi i projektit: shqiptimi, morfologjia, sintaksa, fjalori, dialektet, ligjet tingullore. Pyetja: çfarë ruan gegnishtja e Mirditës dhe si lidhet me format e tjera të shqipes?

Lexo më shumë →
2

Historike

Dokumentet, dorëshkrimet, arkivat osmane, venedikase e bizantine. Pyetja: çfarë ndodhi, kur, dhe çfarë dokumenti e provon?

Lexo më shumë →
3

Gjeografike

Fshatrat, luginat, malet, rrugët, kufijtë e dialekteve. Çdo vëzhgim ka vendin e vet në hartë. Pyetja: ku gjendet një tipar dhe pse pikërisht aty?

Lexo më shumë →
4

Gjenetike

ADN-ja e lashtë dhe historia e popullsive. Kufi i rreptë: gjenetika tregon se ku jetuan njerëzit, jo çfarë gjuhe folën.

Lexo më shumë →
5

Arkeologjike

Vendbanime, varre, qeramikë, vegla, fortesa. Një gërmim provon se dikush jetoi aty; nuk provon vetë gjuhën që fliste.

Lexo më shumë →

Dy përmasa shtesë

  • Demografike: Sa njerëz, ku, si u rritën, u zhvendosën ose u boshatisën vendet.
  • Sociologjike: Shkolla, feja, prestigji i gjuhës, kalimi ose humbja e saj ndërmjet brezave.

Çfarë do të thotë çdo status

Ngjyrat në arkiv dhe në dosje. Statusi tregon gjendjen e provave, jo mendimin e dikujt.

Vëzhgim
Një fjalë a formë e regjistruar ashtu siç u tha. Është fakt i vëzhgimit, jo hipotezë.
E hapur
Hipoteza është e regjistruar, por provat ende nuk e vendosin.
Pa burim ende
Pretendimi ekziston, por ende pa burim të kontrolluar. Rregulli i burimit: pa burim, pa vlerësim.
E kontestuar
Ka prova serioze në të dy anët.
E korrigjuar
Një gabim u gjet dhe u ndreq. Versioni i vjetër ruhet i dukshëm.
E mbështetur
Burime të kontrolluara dhe korrespondenca të rregullta e mbështesin.
E përmbysur
Provat e rrëzojnë. Mbetet në arkiv, që askush të mos e rizbulojë si të re.

Pikat e besueshmërisë

Pesë pikat në tabelën e pretendimeve dalin nga statusi dhe nga burimet e kontrolluara, jo nga vota e askujt. Më shumë pika = më shumë prova të verifikuara.

Tetë shtyllat e kështjellës

Kush bën çfarë

Kontribuesit
Kushdo, kudo në botë: kujtojnë, regjistrojnë, sjellin dokumente.
Studiuesit
Shqyrtojnë provat, propozojnë dhe testojnë hipoteza, japin statusin me arsye.
Bordi
Nëntë anëtarë nga disiplina të ndryshme, shqiptarë dhe të huaj, ruajnë rregullat.
Themeluesi
Një votë dhe roja e Kushtetutës. Nuk vendos çfarë është e vërtetë.

Pesë parimet

  1. Mblidh para se të përfundosh.
  2. Ruaj dëshminë origjinale.
  3. Ndaj vëzhgimin nga interpretimi.
  4. Lejo mosmarrëveshjen dhe përmbysjen.
  5. Mbaje infrastrukturën të hapur.