← Gjashtë lentet
Lentja 2
Lentja historike
Pyetja
Çfarë ndodhi, kur, dhe çfarë dokumenti e provon?
Çfarë shikon
- Tekstet e vjetra shqip: Formula e pagëzimit (1462), Meshari i Buzukut (1555), Budi, Bogdani
- Regjistrat osmanë, venedikas dhe bizantinë
- Raportet e konsujve austriakë e austro-hungarezë
Si provohet
Çdo pretendim historik ka një dokument, me datë dhe vend. Kur dokumentet kundërshtohen, i tregojmë të dyja.
Shembulli: nderi te Buzuku
- Në 1555, Gjon Buzuku shkruan ëndēr për fjalën nder.
- Imberciadori (2025) propozon një rrënjë për „ballë, fytyrë”; Meyer (1891) mendonte latinishten honorem; GEG ka hipotezën e vet: „në derë”. Të treja janë të hapura.
- Kështu një dokument i shekullit XVI ndihmon të lexojmë një fjalë që përdorim çdo ditë.
Fjalët:nder
Shtresat e huazimeveKufijtë
Shqipja shkruhet vonë; për shekujt para 1462 kemi vetëm dëshmi të tërthorta: emra vendesh dhe njerëzish në dokumente të huaja.
Burimet
- Giulio Imberciadori (2025), On Albanian nder m. ‘honor’
- Johann Georg von Hahn (1854), Albanesische Studien (3 vols.)
- Fatos Baxhaku & Karl Kaser (eds.) (1996), Die Stammesgesellschaften Nordalbaniens. Berichte und Forschungen österreichischer Konsuln und Gelehrter (1861–1917)
- Oliver Jens Schmitt & Eva Anne Frantz (eds.) (2020), Politik und Gesellschaft im Vilayet Kosovo und im serbisch beherrschten Kosovo 1870–1914 (Berichte der österreichisch-ungarischen Konsuln)
- Akademia e Shkencave (1972 (publ. 1973)), Kongresi i Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe (20–25 nëntor 1972)