← Shtresat e huazimeve
Shtresa 4 · Hulumtim i hapur
Shtresa turke
Pesë shekuj nën osmanët lanë fjalë në çdo shtëpi: në kuzhinë, në shtrat, në familje, në treg. Disa nga këto fjalë nuk janë as turke në rrënjë: turqishtja i kishte marrë vetë nga persishtja ose arabishtja dhe na i dha më tej.
→ shqipDrejtimi për këto fjalë: hyrë në shqip. Turqishtja ka familjen e fjalës dhe dëshmitë më të hershme. Fjalë shqipe kanë hyrë edhe në turqishten e Ballkanit, por janë pak dhe do të shënohen veç.
Pyetjet e hapura
- Cilat nga këto i thoni ende? Cilat i thoshte gjyshja, por ju jo më?
- Kur ka dy fjalë (penxhere dhe dritare, bahçe dhe kopsht), cila thuhej në shtëpi, dhe cila në shkollë?
- Mirdita, katolike dhe me një status të veçantë autonomie nën osmanët, a ka ruajtur më pak fjalë turke se krahinat përreth? Kjo është pyetje, jo përfundim.
- A keni fjalë të vjetra shqipe për gjëra që sot i quajmë me emër turk?
Shtëpia
hajat← hayatballkon, oborr i mbuluar
Si e thoni?bahçe← bahçe (nga persishtja)kopshtfjala vendase: kopsht
Si e thoni?qerpiç← kerpiçtullë balte e papjekur
Si e thoni?kullë← kulekullë guri
Si e thoni?Gjumi dhe veshja
dyshek← döşekdyshek
Si e thoni?jastëk← yastıkjastëk
Si e thoni?qilim← kilimqilim
Si e thoni?çorape← çorapçorape
Si e thoni?çizme← çizmeçizme
Si e thoni?xhep← cep (nga arabishtja)xhep
Si e thoni?Kuzhina dhe sofra
kazan← kazankazan
Si e thoni?tepsi← tepsitepsi
Si e thoni?filxhan← fincan (nga arabishtja)filxhan
Si e thoni?xhezve← cezvexhezve
Si e thoni?sheqer← şeker (nga persishtja)sheqer
Si e thoni?qyp← küpenë balte për ushqim
Si e thoni?Familja
dajë← dayıvëllai i nënës
Si e thoni?hallë← halamotra e babait
Si e thoni?teze← teyzemotra e nënës
Si e thoni?Fisi, ligji dhe armët
kanun← kanun (nga greqishtja, nëpërmjet arabishtes)ligji zakonor
Si e thoni?hak← hak (nga arabishtja)e drejtë, shpërblim
Si e thoni?çifte← çiftepushkë dytytëshe
Si e thoni?Puna dhe tregu
çekiç← çekiççekiç
Si e thoni?kazmë← kazmakazmë
Si e thoni?dyqan← dükkân (nga arabishtja)dyqan
Si e thoni?pazar← pazar (nga persishtja)tregfjala vendase: treg
Si e thoni?borxh← borçborxh
Si e thoni?Shpirti
Prejardhja turke e këtyre fjalëve është e njohur në studime. Për 14 prej tyre ka tani lidhje me faqen te Meyer (1891). Për të tjerat, burimi me faqe (Boretzky 1975–76, Dizdari 2005) do të shtohet, sipas rregullit të burimit.