← Shtresat e huazimeve

Shtresa 4 · Hulumtim i hapur

Shtresa turke

Pesë shekuj nën osmanët lanë fjalë në çdo shtëpi: në kuzhinë, në shtrat, në familje, në treg. Disa nga këto fjalë nuk janë as turke në rrënjë: turqishtja i kishte marrë vetë nga persishtja ose arabishtja dhe na i dha më tej.

→ shqipDrejtimi për këto fjalë: hyrë në shqip. Turqishtja ka familjen e fjalës dhe dëshmitë më të hershme. Fjalë shqipe kanë hyrë edhe në turqishten e Ballkanit, por janë pak dhe do të shënohen veç.

Pyetjet e hapura

  1. Cilat nga këto i thoni ende? Cilat i thoshte gjyshja, por ju jo më?
  2. Kur ka dy fjalë (penxhere dhe dritare, bahçe dhe kopsht), cila thuhej në shtëpi, dhe cila në shkollë?
  3. Mirdita, katolike dhe me një status të veçantë autonomie nën osmanët, a ka ruajtur më pak fjalë turke se krahinat përreth? Kjo është pyetje, jo përfundim.
  4. A keni fjalë të vjetra shqipe për gjëra që sot i quajmë me emër turk?

Shtëpia

oxhak← ocakvendi i zjarrit, tymtarifjala vendase: vatërMeyer, f. 314 ↗
Si e thoni?
penxhere← pencere (nga persishtja)dritarefjala vendase: dritareMeyer, f. 327 ↗
Si e thoni?
çati← çatıkulmi i shtëpisëfjala vendase: kulmMeyer, f. 445 ↗
Si e thoni?
hajat← hayatballkon, oborr i mbuluar
Si e thoni?
bahçe← bahçe (nga persishtja)kopshtfjala vendase: kopsht
Si e thoni?
dollap← dolapdollapMeyer, f. 71 ↗
Si e thoni?
qerpiç← kerpiçtullë balte e papjekur
Si e thoni?
kullë← kulekullë guri
Si e thoni?

Gjumi dhe veshja

dyshek← döşekdyshek
Si e thoni?
jastëk← yastıkjastëk
Si e thoni?
jorgan← yorganjorganMeyer, f. 163 ↗
Si e thoni?
qilim← kilimqilim
Si e thoni?
çorape← çorapçorape
Si e thoni?
çizme← çizmeçizme
Si e thoni?
xhep← cep (nga arabishtja)xhep
Si e thoni?

Kuzhina dhe sofra

kazan← kazankazan
Si e thoni?
tepsi← tepsitepsi
Si e thoni?
sahan← sahanpjatë e thellëMeyer, f. 377 ↗
Si e thoni?
filxhan← fincan (nga arabishtja)filxhan
Si e thoni?
xhezve← cezvexhezve
Si e thoni?
sofër← sofra (nga arabishtja)tryezë e ulëtMeyer, f. 389 ↗
Si e thoni?
sheqer← şeker (nga persishtja)sheqer
Si e thoni?
qyp← küpenë balte për ushqim
Si e thoni?

Familja

dajë← dayıvëllai i nënës
Si e thoni?
hallë← halamotra e babait
Si e thoni?
teze← teyzemotra e nënës
Si e thoni?

Fisi, ligji dhe armët

bajrak← bayrakflamur; njësi fisnorefjala vendase: flamurMeyer, f. 23 ↗
Si e thoni?
bajraktar← bayraktarprijësi i bajrakutMeyer, f. 23 ↗
Si e thoni?
kanun← kanun (nga greqishtja, nëpërmjet arabishtes)ligji zakonor
Si e thoni?
hak← hak (nga arabishtja)e drejtë, shpërblim
Si e thoni?
çifte← çiftepushkë dytytëshe
Si e thoni?

Puna dhe tregu

çekiç← çekiççekiç
Si e thoni?
kazmë← kazmakazmë
Si e thoni?
dyqan← dükkân (nga arabishtja)dyqan
Si e thoni?
pazar← pazar (nga persishtja)tregfjala vendase: treg
Si e thoni?
borxh← borçborxh
Si e thoni?

Shpirti

hall← hal (nga arabishtja)hall, telashMeyer, f. 145 ↗
Si e thoni?
dert← dert (nga persishtja)brengëMeyer, f. 64 ↗
Si e thoni?
sevda← sevda (nga arabishtja)dashuri e madhefjala vendase: dashuri
Si e thoni?

Prejardhja turke e këtyre fjalëve është e njohur në studime. Për 14 prej tyre ka tani lidhje me faqen te Meyer (1891). Për të tjerat, burimi me faqe (Boretzky 1975–76, Dizdari 2005) do të shtohet, sipas rregullit të burimit.