← Shtresat e huazimeve

Shtresa 1 · Hulumtim i hapur

Shtresa latine

Për rreth gjashtë shekuj, nga pushtimi romak deri te dyndjet sllave, shqipja jetoi pranë latinishtes. Mori prej saj qindra fjalë: jo vetëm për kishën e qytetin, por edhe për trupin, shtëpinë dhe familjen. Kjo është shtresa më e madhe e huazimeve.

→ shqipÇdo rresht ka faqen te Meyer (1891), që të kontrollohet. Meyer e pa latinishten kudo; shumë nga fjalët e tij „latine” janë rishqyrtuar më vonë (Çabej e të tjerë). Prandaj fjalët e diskutueshme janë veç, si të hapura.

Pyetjet e hapura

  1. Pse shqipja mori nga latinishtja edhe fjalë të trupit (shpinë, kofshë) e të familjes (nip, fqinj)? Çfarë tregon kjo për jetën e përbashkët?
  2. Sa nga „huazimet latine” të Meyer-it qëndrojnë sot? Kjo do të shihet fjalë për fjalë me Çabejin.
  3. Si i thoni këto në Mirditë? Gegnishtja ruan shpesh trajtën më afër latinishtes (kângë, shkruj).

Trupi

shpinë← spinakurrizMeyer, f. 414 ↗
Si e thoni?
kofshë← coxakofshëMeyer, f. 193 ↗
Si e thoni?
ijë← iliaanë e trupit, ijeMeyer, f. 158 ↗
Si e thoni?
plagë← plagaplagëMeyer vetë e ka dyshim: -g- latine nuk do të duhej të ruhej.Meyer, f. 343 ↗
Si e thoni?

Shtëpia dhe vendi

shtrat← stratumshtratMeyer, f. 417 ↗
Si e thoni?
shkallë← scalashkallëMeyer, f. 406 ↗
Si e thoni?
fushë← fusumfushëMeyer e jep me pikëpyetje.Meyer, f. 115 ↗
Si e thoni?
rërë← arenarërëMeyer, f. 366 ↗
Si e thoni?
pluhur← pulverempluhurMeyer, f. 346 ↗
Si e thoni?

Ushqimi dhe pemët

peshk← piscispeshkMeyer, f. 329 ↗
Si e thoni?
pemë← pomumpemë, frutMeyer, f. 326 ↗
Si e thoni?

Familja dhe njerëzit

nip← neposnipNjë nga të rrallat nga emërorja latine.Meyer, f. 310 ↗
Si e thoni?
fqinj← vicinusfqinjMeyer, f. 107 ↗
Si e thoni?
mjek← medicusmjek; geg. edhe ai që shëron me fjalë magjieMeyer, f. 282 ↗
Si e thoni?
mbret← imperatormbretMeyer, f. 266 ↗
Si e thoni?

Besimi, shkrimi, fati

bekoj← benedicerebekojMeyer, f. 31 ↗
Si e thoni?
shkruaj (geg. shkruj)← scribereshkruajMeyer, f. 409 ↗
Si e thoni?
këngë (geg. kângë)← canticumkëngëMeyer, f. 187 ↗
Si e thoni?
këmishë← camisiakëmishëMeyer, f. 187 ↗
Si e thoni?
fat← fatumfat; geg. edhe bashkëshortMeyer, f. 100 ↗
Si e thoni?

?Të hapura: latinisht apo jo?

nder↔ honoremnderMeyer: nga latinishtja. Të tjerë: rrënjë vendase. GEG ka hipotezën „në derë”.Meyer, f. 298 ↗Dosja e fjalës →
Si e thoni?
katër↔ quattuorkatërNjë numër i huazuar? Meyer thotë po; shumë të tjerë e shohin si të trashëguar.Meyer, f. 181 ↗
Si e thoni?
portë↔ portaportëMeyer: nga latinishtja ose nga greqishtja e re.Meyer, f. 348 ↗
Si e thoni?
mollë↔ melum / malummollëMeyer: latinisht. Të tjerë: greqisht e lashtë (dorisht mālon) ose fjalë vendase.Meyer, f. 285 ↗
Si e thoni?

shqip →Edhe në drejtimin tjetër: shqip → rumanisht

Rumanishtja është gjuhë latine, por ka fjalë që, sipas Meyer-it, i mori nga shqipja ose nga një gjuhë e vjetër e përbashkët. Meyer shpesh thotë „ndoshta”.

buzë→ rum. buzăbuzëMeyer, f. 57 ↗
Si e thoni?
mugull→ rum. mugursythMeyer, f. 288 ↗
Si e thoni?
gjemb→ rum. ghimpegjembMeyer, f. 140 ↗
Si e thoni?
qafë→ rum. ceafăqafëMeyer, f. 219 ↗
Si e thoni?
përrua→ rum. pârâupërruaMeyer, f. 335 ↗
Si e thoni?